Vimmbox
The genocide of Armenians in Russian soldier's eyes

The genocide of Armenians in Russian soldier's eyes

162 views

Published on Apr 16, 2019
Հայոց ցեղասպանությունը ռուս զինվորի աչքերով

1914թ. դեկտեմբերին -1915թ. հունվարին Սարիղամիշի ռազմական գործողության ընթացքում ռուսական Կովկասյան բանակը գլխովին ջախջախեց ռազմական նախարար Էնվերի հրամանատարության ներքո գտնվող օսմանյան 3-րդ բանակին և կասեցրեց թուրքերի առաջխաղացումը դեպի Կարս: Զարգացնելով հաջողությունը` 1915թ. մարտի վերջին ռուսական բանակը մաքրեց թուրքերից Հարավային Աջարիան և ամբողջ Բաթումի մարզը, իսկ հարավային ուղղությամբ առաջ ընթացավ 100 կմ:

Հաղթական առաջխաղացումը դեպի Թուրքիայի խորքը, լայնածավալ տարածքի զբաղեցումը և ռազմական փառքի քաղցր զգացողությունը տարածվեց ռուսական զորքերի շարքերում: Թվում էր՝ թուրքական կոմպանիան կարող էր դառնալ Ռուսաստանի պատմության երջանիկ էջերից մեկը:

Բայց զուգահեռաբար, ինչ-որ տարօրինակ, ինչ-որ սարսափելի և աներևակայելի բան էր կատարվում: Կոտորած էր իրականացվում՝ ողջ ժողովրդի անխիղճ ոչնչացում, որը նախաձեռնվել էր Ստամբուլի կողմից: Ամենուրեք ռուսական զինվորը հանդիպում էր կանանց ու երեխաների դիակների և ոսկորների մնացորդների:

Ռուս կազակներն ու զինվորները, գնալով նահանջող թուրքական բանակի հետքերով, հանդիպում էին միայն խոշտանգված դիակների և այրված տների: «Կենդանի մնացած քչերը, – ինչպես իր հուշերում նկարագրում էր Կուբանի կազակական սպա Ֆյոդոր Ելիսեևը, – արցունքները աչքերին համբուրում էին ռուս փրկիչների ձիերի ասպանդակները»:

Առաջին իսկ օրերից ռուս զինվորները և սպաները դարձան թուրքերի և քրդերի դաժանությունների և գազանությունների ականատեսները:

Թուրքական ճակատի իրադարձությունների մասին ռուս զինվորները պատմում էին իրենց նամակներում՝ մանրամասն նկարագրելով հայ խաղաղ բնակչության նկատմամբ թուրքերի իրականացրած սարսափելի տեսարանները: Այդ նամակները Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության ականատեսների առաջին գրավոր վկայություններն էին: Ռուս զինվորին ամենից շատ ապշեցնում էր դաժանությունը, որով ոչնչացվում էր հայ բնակչությունը:

«Թուրքական ճակատում գտնվելու ժամանակ, սույն թվականի հունվար ամսից Թուրքիայից Պարսկաստան և հակառակն արշավանքների ընթացքում, մի քանի անգամ ստիպված եղա տեսնել դժբախտ հայերի տանջանքների սարսափելի պատկերները: Մեր զինվորների հետ մղած մարտերում իր հաճախակի անհաջողություններից գազազած թուրքական բանակը զոհ դարձրեց անպաշտպան հայերին: Եվ թե ինչպիսի տվայտանքների էին ենթարկում այդ մարդկանց: Հայերի դեմ դավերի հարցում թուրքերը կանգ չեն առնում և ոչ մի սարսափելի միջոցի առաջ՝ ենթարկելով նրանց որքան հնարավոր է մեծ, դանդաղ տառապանքների: Նրանք չեն խղճում ոչ միայն տղամարդկանց և կանանց, այլև երեխաներին:

Պատահաբար կենդանի մնացած հայուհիները պատմում են հայերին տանջելու հետևյալ մեթոդների մասին. «Ոչնչացման համար նախասահմանված ընտանիքին դուրս էին բերում գյուղից, ուր մոր և հոր աչքի առաջ կտրում էին իրենց երեխաների մարմնի մասերը և դեռ կենդանի երեխաներին գցում խոր հեղեղատը կամ այրում խարույկի վրա: Շատ մայրեր, անկարող լինելով իրենց երեխաների այդպիսի տանջանքների ականատեսը լինել, նետում էին իրենց կրակի մեջ՝ անմեղ զոհերին արագ դուրս քաշելու նպատակով, այրում սեփական ձեռքերն ու դեմքը. այդ մայրերին թուրքերը հենց այդտեղ վառում էին, իսկ ամուսիններին դանդաղ մահվան տանջանքների ենթարկում:

Վանա լճից արևմուտք գտնվել է մի հսկայական հեղեղատ՝ լցված հայերի մերկ դիակներով: Դիակների այս ամբողջ զանգվածի միջից օգնություն էր աղաղակում մի վիրավոր հայուհի, ով չէր կարողանում ազատվել, քանի որ իր ոտքերը մնացել էին իրար վրա թափված դիակների տակ: Իսկ երբ կազակներն ազատում են նրան, նա առաջին հերթին, նշաններով խնդրում է հագեցնել իր ծարավը և թարգմանչի միջոցով բացատրում, որ այդ հեղեղատում 800 սպանված հայ կա: Շատ կոզակներ առանց արցունքների չէին կարողանում լսել հայուհու պատմությունը, թե ինչպիսի պայմաններում էին սպանվում այդ մարդիկ : 1915թ. մայիսին ռուսական զորքը մոտեցավ Վանին: Քաղաքը գրեթե մեկ ամիս գտնվում էր պաշարման մեջ: Քաղաքի հայերը, չցանկանալով իրենց անմեղ սպանված հայրենակիցների ճակատագրին արժանանալ, քաղաքի հայկական թաղամասի բոլոր մուտքերը պատնեշեցին բարիկադներով և հաջողությամբ հետ մղեցին թուրքական 12.000-անոց կանոնավոր բանակի գրոհը:

Սակայն հուլիսի կեսերին ռուսական բանակը Վանից հանելու մասին որոշում էր ընդունվել: Տեղական իշխանությունը՝ Արամ Մանուկյանի ղեկավարությամբ, և հայկական կամավորական ջոկատների հրամանատարները դիմեցին ճակատի հրամանատարությանը Վանում մնալու և բնակչությանը պաշտպանելու թույլտվություն ստանալու համար, սակայն մերժում ստացան: Քաղաքի հայ բնակչությունը նահանջեց բանակի հետ միասին: Վանը հանձնվեց թուրքերին առանց մարտի

Comments

You have to be logged in to write a comment...
Create account
Log In
Not yet commented...
Vimmbox is the venue where artists gather and monetize their work. Learn more
Join